Waarom zijn gratis extensies en VPN's eigenlijk gratis?
Omdat iemand anders betaalt. Soms een adverteerder, vaak een bedrijf dat je surfgedrag koopt. Zes manieren waarop gratis software geld verdient, met de gevallen die uitkwamen.
Een gratis extensie, VPN of app verdient bijna altijd ergens geld aan. Bouwen, servers en onderhoud kosten geld, en als jij niets betaalt, betaalt iemand anders. Vaak is dat een partij die je nooit hebt gezien en die jouw surfgedrag koopt.
Een voorbeeld van vorig jaar. In december 2025 publiceerde beveiligingsbedrijf Koi Security onderzoek naar Urban VPN Proxy, een gratis Chrome-extensie met meer dan zes miljoen gebruikers en het "Featured"-label van Google zelf. De extensie las gesprekken met ChatGPT, Claude, Gemini en Copilot mee: elke vraag en elk antwoord, met tijdstip. Ook als de VPN uit stond.
Die gesprekken gingen naar de servers van de maker, die volgens Koi gelieerd is aan databroker BiScience. Dezelfde code zat in nog zeven extensies, waaronder een adblocker. Samen ruim acht miljoen gebruikers. Een VPN en een adblocker: precies wat mensen installeren omdat ze hun privacy willen beschermen.
Hoe verdient een gratis extensie geld?
Er zijn grofweg zes manieren. De eerste drie merk je niet.
- Je surfgedrag verkopen. Avast verkocht via dochterbedrijf Jumpshot wat gebruikers van zijn gratis virusscanner en browserextensies bekeken aan meer dan honderd afnemers. Avast noemde de gegevens anoniem. De Amerikaanse toezichthouder FTC vond ze herleidbaar en legde in 2024 een schikking van 16,5 miljoen dollar op (Engels).
- Je internetverbinding doorverkopen. De gratis VPN Hola verkocht in 2015 de verbinding van zijn gratis gebruikers via het bedrijf Luminati aan betalende klanten, voor 20 dollar per gigabyte. Wat die klanten online deden, liep via jouw internetaansluiting.
- Je aankopen afromen. Honey, de kortingsextensie van PayPal, zou bij het afrekenen de verwijzingscode van de website of YouTuber die jou doorstuurde vervangen door die van Honey zelf, zodat de commissie naar Honey gaat. Dat stellen YouTubers in een rechtszaak die sinds eind 2024 loopt. Een eindoordeel is er nog niet.
- Advertenties. Banners in de extensie zelf, of advertenties die in de pagina's worden gezet die je bezoekt. Die zie je wel, maar je weet niet altijd dat ze van de extensie komen.
- Doorverkopen aan een nieuwe eigenaar. Een extensie met veel gebruikers is geld waard. The Great Suspender, met zo'n twee miljoen gebruikers, werd in juni 2020 verkocht aan een onbekende koper. In februari 2021 haalde Google hem van alle computers, omdat er malware in zat.
- Een eerlijk model. Een betaalde versie naast de gratis versie, donaties bij open source, of reclame voor de maker zelf. Zo werken onze eigen gratis tools: ze kosten ons geld, en een deel van de mensen die ze gebruiken, komt via die tools bij ons terecht.
Bij de eerste drie zie je niets aan de extensie zelf. Hij doet gewoon wat hij belooft. Daar zit het probleem.
Is een gratis VPN veilig?
Niet vanzelf. Een VPN stuurt al je internetverkeer langs de servers van de maker. Met een gratis VPN geef je dus alles wat je online doet aan een bedrijf dat ergens anders zijn geld moet verdienen.
Onderzoekers van het Australische CSIRO bekeken in 2016 283 VPN-apps voor Android (Engels). 75 procent bevatte trackers van andere bedrijven, 38 procent werd door virusscanners als malware herkend, en 18 procent versleutelde het verkeer niet eens.
Er zijn uitzonderingen. Proton VPN uit Zwitserland heeft een gratis versie die wordt betaald door de mensen die het abonnement nemen. Dat is model zes: je weet wie er betaalt.
Hoe vaak gaat het mis?
Vaker dan je zou denken, ook in de officiële Chrome Web Store. Onderzoekers van Stanford en het Duitse CISPA keken naar de store tussen juli 2020 en februari 2023 (Engels). Extensies met malware, extensies die de regels van Google overtraden en extensies met een bekend lek hadden samen 346 miljoen gebruikers. 280 miljoen daarvan hadden een extensie met malware.
Google zegt zelf dat minder dan 1 procent van de installaties malware betreft. Ook dat kan kloppen: in een store van die omvang is 1 procent nog steeds heel veel mensen. Volgens hetzelfde onderzoek is zo'n 60 procent van de extensies nooit bijgewerkt.
Wat er dan uitlekt, liet het DataSpii-lek uit 2019 zien. Acht extensies, met samen tot 4,1 miljoen gebruikers, stuurden de adressen van bezochte pagina's door naar de dienst Nacho Analytics. Daar kon iedereen ze kopen, voor 10 tot 50 dollar. Er zaten belastingaangiftes, medische gegevens en privéfoto's tussen. Google haalde de extensies weg een dag nadat de media erover schreven.
Geldt de AVG ook voor buitenlandse bedrijven?
Op papier wel. De AVG geldt voor iedereen die gegevens van mensen in de EU verwerkt, ook als het bedrijf buiten Europa zit. In de praktijk hangt het ervan af of een bedrijf zich er iets van aantrekt.
De Autoriteit Persoonsgegevens gaf het Amerikaanse Clearview AI in september 2024 een boete van 30,5 miljoen euro, voor een database met miljarden foto's van gezichten, ook van Nederlanders. Clearview reageerde dat het geen kantoor en geen klanten in de EU heeft en daarom niet onder de AVG valt. Frankrijk, Italië en Griekenland hadden het bedrijf al elk 20 miljoen opgelegd.
Een boete opleggen is iets anders dan hem innen bij een bedrijf zonder vestiging in Europa. En bij een databroker die jouw klikgedrag via een extensie heeft gekocht, weet je niet eens bij wie je om inzage of verwijdering moet vragen. De oprichter van Nacho Analytics noemde zijn dienst overigens gewoon AVG-proof.
Daarom vinden we dat je voorzichtiger moet zijn met wat je installeert. Niet uit angst voor buitenlandse bedrijven, maar omdat je rechten alleen iets waard zijn bij een partij die je kunt aanwijzen.
Hoe zie je wat een extensie mag?
Typ chrome://extensions in de adresbalk en klik bij een extensie op Details. Daar staat welke rechten hij heeft, en of hij op alle sites mag meelezen of alleen als je erop klikt. Dat laatste kun je daar ook zelf beperken.
Bij het installeren laat Chrome dezelfde rechten zien. De zwaarste melding is dat de extensie al je gegevens op alle websites kan lezen en wijzigen. Een VPN heeft dat nodig. Een kleurenpipet niet.
Zo ziet dat eruit bij onze eigen extensies. Een deel daarvan vraagt ook toegang tot alle sites, en dat hoort er dan bij te staan.
| Extensie | Toegang | Waarom |
|---|---|---|
| Burg Color, Burg Inspect, Burg Screenshot, Burg Notities | Alleen het tabblad waarop je hem opent | Ze werken op de pagina die je op dat moment bekijkt |
| Burg Analyzer | Alle sites | Leest de headers en robots.txt van de site die je bekijkt |
| Burg Cookies | Alle sites | Toont en wist de cookies van de site die je bekijkt |
| Burg Blocker | Alle sites | Houdt verzoeken naar advertenties en trackers tegen voordat ze vertrekken |
| Burg Focus | Alle sites | Blokkeert de sites die jij als afleidend hebt opgegeven |
| Burg Archief | Alle sites | Bewaart een pagina als één HTML-bestand |
| Burg Clicker | Alle sites | Klikt op de pagina waar jij hem aanzet |
Toegang tot alle sites zegt dus niet dat een extensie kwaad wil. Het zegt dat hij het zou kunnen. De vraag is wat hij met die toegang doet.
Hoe wij onze eigen extensies bouwen
Daarom bouwen we de hulpmiddelen die we dagelijks gebruiken nu zelf: tien Chrome-extensies en een Chrome-thema. Ze volgen dezelfde regels.
- Werkt zonder account en houdt niet bij wat je doet. Wat je opslaat, zoals notities, kleuren of focusschema's, blijft in je eigen browser.
- Alles wat een extensie nodig heeft, zit in het pakket. De filterlijsten van Burg Blocker en de herkenningsdata van Burg Analyzer worden niet van een server gehaald.
- Gebouwd op Manifest V3, de versie van Chrome waarin een extensie geen code van buiten mag laden. Wat je installeert, is wat er draait. Bij The Great Suspender ging het juist mis met code die van een server werd gehaald.
- Per extensie een privacybeleid dat zegt wat hij leest, wat hij bewaart en dat er niets naar ons of anderen gaat. Zie bijvoorbeeld dat van Burg Analyzer.
Dezelfde regel geldt voor de 35 gratis tools op onze site, van een video comprimeren tot EXIF-gegevens uit een foto halen. Je bestanden worden in je browser verwerkt en niet geüpload. Het bezoek aan de site zelf meten we wel met Google Analytics, en die laadt pas nadat je daar toestemming voor geeft.
Waar let je op voordat je een extensie installeert?
Je hoeft niet alles zelf te bouwen of bij ons te kopen. Gratis is ook niet vanzelf verdacht: een open source extensie met een bekende maker en code die iedereen kan nalezen, is iets heel anders dan een gratis VPN van een bedrijf waar je nog nooit van hebt gehoord. Vier vragen voordat je op Toevoegen klikt:
- Wie maakt hem, en waar zit die? Staat er een bedrijfsnaam en een adres bij, of alleen een Gmail-adres?
- Hoe verdient de maker eraan? Vraagt niemand er geld voor en staat er geen bedrijf achter, dan betaalt iemand anders, met jouw gegevens.
- Passen de rechten bij wat hij doet? Een rekenmachine die al je websites wil lezen, hoeft dat niet.
- Wanneer is hij voor het laatst bijgewerkt? Een extensie die al jaren stilstaat, wordt ook niet gerepareerd als er een lek in zit. En staat er ineens een andere maker bij dan vroeger, wees dan op je hoede.
Veelgestelde vragen
Wat is een browserextensie?
Een klein programma dat je aan je browser toevoegt, zoals een adblocker, een vertaalknop of een wachtwoordbeheerder. Een extensie draait mee op de pagina's die je bezoekt, en kan daardoor vaak meelezen met wat je daar doet.
Waarom zijn sommige apps en extensies gratis?
Omdat iemand anders betaalt: een adverteerder, een koper van je surfgedrag, of de mensen die de betaalde versie nemen. Alleen bij dat laatste weet je zeker wie het is.
Verkopen gratis VPN's je gegevens?
Niet allemaal, maar het gebeurt aantoonbaar. Urban VPN las in 2025 AI-gesprekken mee en is gelieerd aan een databroker, en Hola verkocht in 2015 de verbinding van zijn gratis gebruikers door.
Zijn extensies uit de Chrome Web Store veilig?
Meestal wel, maar niet gegarandeerd. Urban VPN had zelfs het Featured-label van Google. Volgens onderzoek van Stanford en CISPA hadden extensies met malware tussen 2020 en 2023 samen 280 miljoen gebruikers.
Geldt de AVG voor apps en extensies van buiten Europa?
Ja, de AVG geldt voor iedereen die gegevens van mensen in de EU verwerkt. Maar een bedrijf zonder vestiging in Europa is lastig aan te pakken: Clearview AI kreeg in 2024 een Nederlandse boete van 30,5 miljoen euro en zei dat de AVG niet voor hem gold.
Hoe verwijder ik een extensie?
Typ chrome://extensions in de adresbalk en klik bij de extensie op Verwijderen. Meer is er niet nodig.
Open vandaag chrome://extensions en klik bij elke extensie op Details. Begin bij de extensie die je al twee jaar niet gebruikt, maar die nog steeds alles mag lezen.
Onze eigen Chrome-extensies, elk met een eigen privacybeleid, staan in het overzicht van extensies.